Δεν θα μπορούσε να πει κανείς με ευκολία, ότι η εποχή που ζούμε παράγει ευνοϊκές συνθήκες για την ανθρώπινη ανάπτυξη και ευτυχία. Όσο και αν από την φύση του κάποιος μπορεί να αρέσκεσαι στη αισιοδοξία, στη πραγματικότητα το γενικότερο κλίμα δεν ευνοεί παράγοντες που προάγουν την ελπίδα, την ασφάλεια, την χαρά, την ευδαιμονία. Απαραίτητες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη των ανθρώπων.
Μια ματιά να ρίξεις στο γύρω σου κόσμο, αντιλαμβάνεσαι εύκολα ότι οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν το παρόν τους συνήθως μέσα σε αδιέξοδα προβλήματα. Σπανίως βρίσκεις ανθρώπους ευχαριστημένους. Οι λίγες στιγμές ανακούφισης που οι άνθρωποι βιώνουν στη προσωπική τους ζωή, κυρίως οφείλονται σε μια προσωπική τους θέληση να προχωρήσουν την ζωή τους, αντλώντας δύναμη ακόμα και από πράγματα στιγμιαία, που όμως τα νοηματοδοτούν έντονα. Μια συνάντηση, ένα περιστασιακό έρωτα, μια προαγωγή στη δουλειά τους, το χαμόγελο των παιδιών τους, επειδή κέρδισαν λίγα χρήματα περισσότερα ή επειδή έκαναν μια ανακαίνιση σπίτι τους. Σε μια δομημένη κοινωνία κατανάλωσης, η κατανάλωση αγαθών, προσφέρει επίσης μια ευκαιρία ανακούφισης, που όμως δεν διαρκεί πολύ. Τίποτα στη πραγματικότητα όμως δεν διαρκεί πολύ. Τίποτα δεν μπορεί να σε απομακρύνει πολύ από την ενοχλητική μόνιμη δυσαρέσκεια.
Είναι μια δυσαρέσκεια που ο καθένας, όταν και εφόσον την συνειδητοποιεί, γιατί δεν είναι υποχρεωτικό να την συνειδητοποιεί πάντα, την αποδίδει σε πολλούς παράγοντες, που όταν τους αναλύει, φροντίζει και αμέσως να τους ξεχάσει, γιατί έχει αδυναμία να τους αλλάξει,
Τα προσωπικά λάθη και οι επιλογές των ανθρώπων μπορούν να δημιουργούν ασφυκτικές συνθήκες ατομικά, αλλά η πολιτική διεύθυνση είναι εκείνη, που ως επί το πλείστον επιβάλλει τους κεντρικούς κανόνες και τα πλαίσια που θα κινηθούν οι κοινωνίες και είναι εκείνη που δίνει την κατεύθυνση στη ευημερία και την χαρά ή στη στέρηση και το αδιέξοδο. Όσο και αν νομίζουμε ότι συμμετέχουμε στη διοίκηση αυτού του κόσμου, όντας σε δημοκρατικά πολιτεύματα, μάλλον αυτό απέχει πολύ από την πραγματικότητα, από το ποιος παίρνει τις αποφάσεις, τι είδους αποφάσεις είναι αυτές και εντέλει ποιος πληρώνει το “μάρμαρο” αυτών των αποφάσεων, με ποιο κόστος και σε ποιο επίπεδο.
Το πολεμικό περιβάλλον που επικρατεί αυτή την στιγμή στο πλανήτη, τα οικονομικά αδιέξοδα, τα κοινωνικά αδιέξοδα, η σταδιακή μετατόπιση των πολιτευμάτων σε μια κατεύθυνση όλο και πιο συγκεντρωτική και καταπιεστική, δεν δίνουν την εντύπωση πως οδηγούμαστε σε μια ανακούφιση των προβλημάτων μας. Αντίθετα, γίνεται όλο και πιο καθαρό, ότι το κουπί στη γαλέρα της πραγματικότητας θα γίνεται σταδιακά με μεγαλύτερο ιδρώτα και αίμα.
Ο κόσμος μας βρίσκεται σε μια διαδικασία μεγάλης αλλαγής, μιας αλλαγής που δεν διέπεται ούτε από φιλάνθρωπους κανόνες, αλλά ούτε από ευγενή κίνητρα. Περισσότερο μοιάζει να κινείται από μια αχόρταγη κανιβαλιστική διάθεση επιβολής δίχως μέτρο, με αντικειμενικό σκοπό την ολική υπεροχή. Ζούμε μέσα σε συνθήκες ακραίου ανταγωνισμού και δύναμης σε όλα τα επίπεδα της ζωής.
Τουλάχιστον δεν ξαφνιαζόμαστε, μια που γνωρίζουμε πολύ καλά, ότι το σύστημα μέσα στο οποίο ζούμε όλοι, είχε ανέκαθεν ανθρωποφαγικές τάσεις και ορέξεις.
Όσοι δεν το είχαν αντιληφθεί αυτό ως τώρα και επειδή τίποτα δεν θέλει να μείνει για πολύ κρυφό, επειδή όσο άθλιο και αν είναι, παρόλα αυτά επιζητεί την προβολή του, οι φάκελοι Επστάιν αποφάσισαν να το αναδείξουν και να το βγάλουν στο φως.
Από δω και πέρα, όσοι διατηρούσαν τις αστόχαστες ελπίδες τους για μια εξουσία η οποία πεφωτισμένα διοικούσε τον πλανήτη, θα πρέπει να δουν τον κόσμο που ζουν, τουλάχιστον με ένα κάπως διαφορετικό μάτι. Γιατί το μόνο σίγουρο είναι, ότι ο κόσμος μας ποτέ δεν ήταν καθώς πρέπει, αν και εμφανιζόταν έτσι. Όμως πια δεν έχει τέτοια ανάγκη να καλλωπίζει τα αίσχη του, αλλά προτιμά να τα διατυμπανίζει σε δημόσια θέα, επειδή δεν θέλει, ούτε μπορεί να τα κρύψει. Αυτό επίσης υποδηλώνει την εποχή που ζούμε. Είναι μια εποχή που στη ανάγκη της για μια φαιδρή δημοσιότητα , τολμά να ακουμπήσει ακόμα και εκείνες τις περιοχές που αγγίζουν τα σκοτάδια. Γιατί δεν ντρέπεται για τίποτα πλέον εξ όσων κάνει, αντιθέτως θέλει να τα προβάλλει για να επισημοποιήσει και να προειδοποιήσει όλους, ότι μπορεί να κάνει ακόμα χειρότερα και ειδικά εκείνους που χαίρονται και ευδαιμονούν σε ένα δικό τους φανταστικό τους κόσμο.
Σίγουρα δεν είναι ωραίο όλα αυτά να τα σκέφτεσαι και να τα ζεις. Όσο πολλές φορές και αν φαίνονται ότι είναι αρκετά μακριά από την ζωή σου. Δεν είναι μακριά, είναι κοντά, πολύ κοντά, σου κτυπούν την πόρτα σου, έχουν μπει στο προθάλαμο του σπιτιού σου, αποικίζουν στη καρδιά σου και σου στραγγαλίζουν την οποιαδήποτε χαρά μπορείς να ζήσεις. Είναι η στάχτη που έχεις στο στόμα σου, που σου αλλοιώνει την γεύση και που ψάχνεις να βρεις πως την απόκτησες.
Έτσι δεν είναι καθόλου περίεργο που κάνεις μια βόλτα στο δρόμο και βλέπεις όλο πρόσωπα άδεια, που κοιτάνε τα κινητά τους και μιλάνε σε αόρατες συνομιλίες, τρέχοντας να προλάβουν μια ζωή που στερήθηκε την χαρά της και ψάχνει να βρει το νόημα της στο τίποτα. Δεν είναι περίεργο που βλέπεις τους φίλους σου αγαπημένα σου πρόσωπα ανικανοποίητους και δυστυχείς. Δεν είναι περίεργο που βλέπεις τον εαυτό σου να στεγνώνει ολοένα και να γίνεται όλο και πιο κυνικός. Δεν είναι περίεργο που η κάθε μέρα γίνεται όλο και πιο πιο ίδια με την επόμενη. Δεν είναι περίεργο που δεν διαβάζεις πια, δεν μιλάς για τα σημαντικά πράγματα, που δεν αμφισβητείς, που δεν αντιδράς όταν σου σκάει η αδικία στα μούτρα, που δεν ψάχνεις καινούργια πράγματα, που ο έρωτας έχει πια χαθεί, που η επικοινωνία χρειάζεται διαμεσολαβητές για να υπάρξει.
Δεν είναι τίποτα περίεργο πια, γιατί όλα έχουν χάσει την ζωντάνια και την σημασία τους.
Ενόσω όμως όλα αυτά συμβαίνουν, είμαστε ζωντανοί. Κάτι που διαρκώς υποτιμούμε την σημασία του. Όλα όσα μπορεί να συμβαίνουν και μας δημιουργούν αυτή την αδιέξοδη απογοήτευση και κατήφεια, είναι αποτέλεσμα μιας παρατεταμένης αδράνειας από μεριάς μας. Μιας έλλειψης αντίστασης απέναντι τους. Προέρχονται από τις σκοτεινές περιοχές της ύπαρξης μας. Καταβάλλουν μια προσπάθεια να καταλάβουν ολόκληρη την ζωή μας και να την ρουφήξουν στο σκοτάδι και εμείς το επιτρέπουμε βλακωδώς. Τα αφήνουμε να μας μιαίνουν και νομίζουμε ότι είναι ισχυρά. Όμως δεν είναι τόσο ισχυρά όσο φαίνονται. Αντίθετα η δύναμη της ζωής, η ομορφιά της, η ίδια η ομορφιά που ενυπάρχει μέσα μας μπορεί να τα διαλύσει, αν της δώσουμε την ευκαιρία να υπάρξει με όλη την δύναμή της. Δεν είναι κάτι εύκολο, όμως είναι εντελώς απαραίτητο. Το γνωρίζουμε. Μέσα σε ένα κατασκότεινο δωμάτιο, όπου όλα είναι δυσδιάκριτα, το άνοιγμα ενός διακόπτη πλημμυρίζει το δωμάτιο με ζωογόνο φως και τα σκοτάδια διαλύονται.
Θα μου πείτε συγκρίνεις ένα πόλεμο με ένα σκοτεινό δωμάτιο, πως ξεφεύγεις από μια παρατεταμένη ανέχεια, από την μιζέρια μια ζωής που τους κανόνες καθορίζουν κάποιοι άλλοι ;
Η θέληση για μια ζωή με νόημα, που επιδιώκει να περιορίσει τα σκοτάδια που την περιβάλλουν, είτε σε προσωπικό είτε σε κοινωνικό επίπεδο, είναι κατά την γνώμη μου βασικό καθήκον ενός ανθρώπου ή μιας κοινωνίας, αν θέλει να συνεχίσει να υπάρχει με αξιοπρέπεια και σεβασμό στον εαυτό της.
Σε ενάντια περίπτωση, είναι άξια της μοίρας της και σε ότι της συμβαίνει.
Θεωρείς ότι χρειαζόμαστε ένα συμβάν, ήτοι ένα συμβάν διάρρηξης των κανονικοποιητικών ροών, γλωσσών και χειρονομιών εξουσίας - τόσο ως ατομικά όσο και ως κοινωνικά όντα - προκειμένου να εμπραγματώσουμε τις εμφωλευμένες και εγγενείς ιδιότητες της Ζωής, την οποία σκιαγραφείς με όρους αυτοκατάφασης και αρνητικής εντροπίας; Κι αν ναι, πώς να το προ-καλέσουμε;
ΑπάντησηΔιαγραφήΔεν νομίζω ότι αυτό μπορεί να γίνει με ένα "συμβάν", όσο με μια διαρκή και επίμονη συνειδητοποίηση την κάθε στιγμή. Η κάθε στιγμή μετράει. Η παραίτηση είναι εκείνη που δημιουργεί το πρόβλημα. Η αδράνεια.
ΔιαγραφήΣημειώνεις ότι η πολιτική διεύθυνση επιβάλλει τα πλαίσια μέσα στα οποία κινούνται οι κοινωνίες (και οι ζωές μας). Αν το σύστημα διαθέτει τέτοια ισχύ ώστε να διαμορφώνει τις τροχιές των ζωών μας, τι είδους βαρύτητα μπορεί να έχει η ατομική στάση απέναντί του;
ΑπάντησηΔιαγραφήΑν οι άνθρωποι βρίσκονται παγιδευμένοι σε αδιέξοδα που δεν μπορούν να αλλάξουν πώς μετατρέπεται τότε αυτή η παγίδευση σε παρατεταμένη αδράνεια για την οποία οι ίδιοι φέρουν ευθύνη; (!!!)
Το γενικότερο κλίμα δεν ευνοεί την ευτυχία.
Από ποια σύγκριση προκύπτει αυτή η γενίκευση;
Λες ότι η εξουσία αποκαλύπτει τη φύση της μέσα από σκάνδαλα όπως η υπόθεση Επστάιν. Πώς τεκμηριώνεται η μετάβαση από το επιμέρους στο συνολικό;
Το ότι ζούμε μέσα σε μια μόνιμη δυσαρέσκεια αποτελεί μια κοινωνική συνθήκης ή την αποτύπωση μιας ψυχικής εμπειρίας;
Αν η όλη κατάσταση προέρχεται από σκοτεινές περιοχές της ύπαρξής μας γιατί η ανάλυσή σου ξεκινά από εξωτερικές δομές εξουσίας;
Λες ότι όλα έχουν χάσει τη ζωντάνια τους. Με ποια ιστορική μνήμη συγκρίνεται αυτή η απώλεια; Με την εποχή του δουλεμποριου, τη φεουδαρχία, την αποικιοκρατία τους δύο παγκόσμιους πολέμους;
Και τελικά: επιμένεις ότι η έλλειψη αντίστασης μας οδηγεί εδώ. Ποια είναι η πραγματική πηγή της αδυναμίας, οι δομές που περιγράφεις ή οι στάσεις που καταγγέλλεις;
Γιατί και τα δύο δεν γίνεται.
Αν και το σύστημα μπορεί να ελέγχει τις κεντρικές κατευθύνσεις μιας κοινωνίας, δεν μπορεί να αλώσει ολοκληρωτικά τον άνθρωπο. Αν και αυτή είναι η επιδίωξη του ασκώντας όλο και πιο πολύ έλεγχο. Ό άνθρωπος διατηρεί τη δυνατότητα με την στάση του να θέσει φρένο στη διάθεση του συστήματος. Αυτό απαιτεί συνείδηση των καταστάσεων που ζει και με όπλο αυτή την συνείδηση να διαμορφώσει την στάση του. Η δυσαρέσκεια οφείλεται και σε εσωτερικούς παράγοντες, π.χ έλλειψη νοήματος στη προσωπική ζωή κάποιου , αλλά και σε αντικειμενικούς με την έννοια η πρέσα των εξωτερικών συνθηκών επιβαρύνει τα πράγματα σε ατομικό επίπεδο. Μια ματιά τριγύρω το αποδεικνύει νομίζω. εκτός αν κάποιος βρίσκεται είτε στο κόσμο του, είτε στους άρχοντες. Αυτή η απορία σχετικά με την ζωντάνια που έχεις και με ρωτάς πως την συγκρίνω, την συγκρίνω το πως ζούσα και ζούσαμε πριν 30-40 χρόνια πριν. Την πρόλαβα. Την ξέρω ,την έζησα, εγώ και όλοι οι συνομήλικοι μου. Έχω άμεσο μέτρο σύγκρισης δηλαδή. Για το τελευταίο που αναφέρεις η απάντηση είναι μία: η έλλειψη συνείδησης-στάσης σε οδηγεί στη αφομοίωση και η αφομοίωση στη μιζέρια. Ελπίζω να σου απάντησα.Ευχαριστώ.
ΔιαγραφήΤο οτι υπάρχουν σαφείς μετατοπίσεις δεν το αρνούνται παρα μόνον οι κυρίαρχοι.
ΔιαγραφήΕχουμε περισσότερη επιτήρηση, ψηφιακή διαμεσολάβηση των σχέσεων, επισφαλή εργασία αντί για σταθερές διαδρομές, αποσύνθεση συλλογικών αφηγήσεων, διάχυτο άγχος αντί για μεγάλες ελπίδες. Η σημερινή δυσφορία είναι προϊόν νέου τύπου συνθηκών που βιώνονται χωρίς τα παλιά νοήματα.
Ωστόσο, ξέκινάς, και στην απάντηση σου, από το σύστημα για να φτασεις στην ηθική αυτοβοήθεια λες πως το σύστημα ελέγχει τις κεντρικές κατευθύνσεις και καταλήγεις στο ότι η έλλειψη συνείδησης οδηγεί στη μιζέρια. Δηλαδή η λύση δεν βρίσκεται στην κατανόηση των δομών που περιγράφεις αλλά σε μια σωστή “στάση” και έτσι μετατρέπεις το πολιτικό πρόβλημα σε υπαρξιακή διαχείριση.Βρισκόμαστε από την κοινωνική διάγνωση στη βιωματική νοσταλγία
Το βασικό τεκμήριο είναι πως "το ζήσαμε πριν 30-40 χρόνια"Άρα το μέτρο της παρακμής είναι η νεότητά μας?
Όλοι έχουν υπάρξει πιο ζωντανοί στα 25 τους.
Η ένταση της εμπειρίας δεν αποτελεί ιστορικό δείκτη.
Η σύγχυση είναι απλή: η νεανική ευφορία παρουσιάζεται ως κοινωνική κατάσταση.
Και πραγματι αν ανατρέξεις ιστρικά 30-40 χρόνια πριν, μιλάμε για κόλαση.
Θατσερ, Ρηγκαν, Aids, o ο ψυχρός πόλεμος στο αποκορύφωμά του, Ιραν-Ιρακ, Τσερνομπιλ,η ανεργία στα υψη στην Ελλάδα,η πρεζα παντού, καμία συνολική ανάλαφρη εποχή δεν προκύπτει.Και μετα, κάνεις άλμα από την παρατήρηση στην αυτονόητη επιβεβαίωση και λες "μια ματιά τριγύρω το αποδεικνύει".Η αίσθηση εδώ, γίνεται απόδειξη και όποιος δεν τη συμμερίζεται “ζει στον κόσμο του”. και άλλωστε αυτό το "κοιτα γύρω σου την αθλιότητα και τη μιζέρια" σε πια ακριβώς εποχή δεν προκαλούσε ρίγος; Καταφύγια ψαχνανε και τότε οι εξηντάρηδες, ενώ εμείς χορεύαμε pogos στο rebound και στις καταλήψεις και πιστεύαμε πως επαναστατούμε "συνειδητα.Οπότε, αν το μέτρο της σύγκρισης είναι η εμπειρία της δικής μας νεότητας, μήπως συγκρίνουμε τελικά διαφορετικές ηλικίες και όχι διαφορετικές εποχές;
Και αν η έλλειψη συνείδησης οδηγεί στη μιζέρια, πώς εξηγείται ότι γενιές με έντονη συλλογική συνείδηση έζησαν ιστορικά μέσα σε πολύ σκληρότερες και μίζερες συνθήκες χωρίς, υποτίθεται, να βιώνουν αυτή τη διάχυτη αίσθηση παρακμής;
Iσως λοιπόν το ζητούμενο δεν είναι να διαλέξουμε ανάμεσα σε νοσταλγία και αυτοβελτίωση.
Ο κόσμος άλλαξε και συνεχίζει να αλλάζει μέσα από, πάντα καινοτόμες, μορφές πίεσης, ενώ η εμπειρία μας μετασχηματίζεται μαζί του.Αυτό που μπορούμε να κρατήσουμε δεν είναι μια πίστη στη “σωστή στάση” ούτε μια εμπιστοσύνη σε μεγάλα σχήματα ερμηνείας.
Είναι μια ενεργή δυσπιστία απέναντι σε κάθε αφήγημα που μας ζητά να εξηγήσουμε την κατάσταση είτε μέσω μιας πανίσχυρης δομής είτε μέσω μιας εσωτερικής ηθικής αποτυχίας.Η προσοχή στις συγκεκριμένες συνθήκες, η άρνηση των έτοιμων ερμηνειών και η καλλιέργεια μικρών μορφών κοινής ζωής που διαφεύγουν της πλήρους ενσωμάτωσης ίσως έχουν μεγαλύτερη σημασία από κάθε επίκληση συνείδησης ή κάθε καταγγελία παρακμής.
Ευχαριστώ κι εγω για την απάντηση.
Η κατανόηση των δομών, έτσι, ορθολογικά, χωρίς να αποφασίσεις την αλλάγη της στάση σου, χωρίς μια υπαρξιακή διαπραγμάτευση μπορεί να σε οδηγήσει ή να σε συντηρήσει στην φυγή, παραίτηση, έως και την αυτοκτονία. Απ'ότι φαίνεται, η φυγή στο εξωτερικό τόσων χιλιάδων ή το πάγωμα που επικρατεί, αυτό προδίδει. Και όχι, δεν είναι η νοσταλγία των 25 της εκάστοτε γενιάς, είναι πως οι νεανίες (έως 35) σηκώνονται και φεύγουν, ή ξεφεύγουν στα αντισόσιαλ που σου τάζουν ένα όνειρο που δεν υπάρχει που ανανεώνονεται όμως κάθε δευτρόπλεπτο. Ξέρουμε καλά νομίζω όλες εδώ, πως η αλλαγή στάσης και η πολιτική διάγνωση απέχουν ένα μικρό βήμα που όμως δεν γίνεται. Θα μπορούσε να πει κανείς πως μπορεί να οφείλεται στη έλλειψη μεγάλων αφηγημάτων/ιδεων, είτε γιατί αυτές "αποδείχθηκαν" ουτοπικές, είτε αυτές ηττήθηκαν που και τα δύο σηκώνουν μεγάλη κουβέντα. Προφανώς και υπήρχαν περίπου ίδια και άλλα σοβαρά προβλήματα πριν 30-40 χρόνια αλλά υπήρχε και ένα παγκόσμιο αντιπολεμικό κίνημα και ένας Μάης που κάπου κράτησε αρκετά παραπάνω και άσε με να πιστεύω πως μόνο πάγωμα δεν επικρατούσε παρά πρώτα απ'όλα ΧΙΟΥΜΟΡ. Αυτό το ανθρώπινο στοιχείο που είχαν τότε, είτε πιο πριν είτε πάντα είναι που ασχέτως μέσων και τεχνολογίας που χρησιμοποιεί η εκάστοτε εξουσία ήταν που έπρεπε, πρέπει και θα πρέπει να βαλθεί, που έχει να κανει απολύτως με τις αισθήσεις και που μένει αναλοίωτο πάντα. Είναι το ίδιο συστατικό που ξυπνούσε, (δεν) ξυπνάει και θα ξυπνάει τους ανθρώπους, είναι κάπου εκεί μέσα μας και τουλάχιστον πρέπει κάποιοι τουλάχιστον να το διατηρήσουν ώστε όταν θα υπάρξει κάποιο γεγονός να διαχυθεί παντού.
ΔιαγραφήΕγώ πάντως διαβάζοντας το παρόν αρθρό, δεν μπόρεσα να διαφωνήσω τόσο πολύ ή να μου προκαλέσει να απαντήσω στον αρθρογράφο πως λέει κάτι τόσο λάθος. Πράγματι, συμβαίνουν πολλά από αυτά που περιγράφει και ναι, σίγουρα, η βίωση της μη χαράς ή του μη έρωτα ή η μη βίωσή τους, η κακή διαίσθηση κτλ δεν νομίζω πως είναι υποκειμενικές προβολές αλλά μια οριζόντια πραγματικότητα. Και θεωρώ πως μια τόσο ορθολογική διαφωνία προς το άρθρο αντί μιας συμπλήρωσης ή μιας διόρθωσης σε κάποια σημεία του όπως και η απομάκρυνση από την διάσταση των αισθήσεων που βάλονται όσο ποτέ άλλοτε, δεν βοηθάει, αν δεν κουράζει. Δηλαδή σε ένα γενικόλογο άρθρο που προσπαθεί να αφουγκραστεί τη συλλογική πραγματικότητα για ένα ατομικό πρώτα απ'όλα γύρισμα του διακόπτη (που θες να το εκλάβεις ως "αυτοβελτίωση" θέλοντας μάλλον να απαντήσεις σε κάποιο άλλο άρθρο, δεν ξέρω ποιο) απαντάς τόσο ειδικά αφήνωντας να εννοηθεί πως πρέπει ακριβώς έτσι και τόσο ειδικά να γίνουν τα πράγματα. Θα λέγαμε πως απαντάς "μαρξιστικά" σε ένα μη μαρξιστικό άρθρο.
Βάζεις λόγια στον αρθρογράφο και στην τελευταία σου παράγραφο δεν λες τίποτα άλλο από αυτό που λέει ο ίδιος. Αλλαγή οπτικής οπότε και στάσης. Τι άλλο δηλαδή με 50000 μπάτσους, 8 φυλακές να ετοιμάζονται, σειρήνες του πολέμου παντού και μια πορεία μνημόσυνο 1000000 ανθρώπων που παρότι κατεβαίνουν, κατεβαίνουν παγωμένοι γιατί/και δεν ιδρώνει κανένα αυτί.
Καταλαβαίνω τι λες για τη στάση και τη διάσταση των αισθήσεων. Κανείς δεν υποστηρίζει έναν ψυχρό ορθολογισμό που οδηγεί σε παραίτηση. Το ζήτημα είναι αλλού: όταν η πολιτική διάγνωση μετατρέπεται σε εσωτερικό “γύρισμα διακόπτη”, το συλλογικό βάρος γλιστρά προς την ατομική ευθύνη. (φανερά στο κείμενο)
ΔιαγραφήΗ φυγή των νέων και η ψηφιακή απορρόφηση είναι πραγματικά φαινόμενα. Δεν αποδεικνύουν όμως ότι η βασική λύση βρίσκεται σε μια υπαρξιακή μεταστροφή. Το ότι τότε υπήρξαν αντιπολεμικά κινήματα και περισσότερο χιούμορ δεν αναιρεί ότι υπήρχαν εξίσου βαριές πιέσεις. Σήμερα οι πιέσεις άλλαξαν μορφή και απαιτούν ανάλυση των όρων που τις παράγουν, όχι μόνο επίκληση μιας εσωτερικής αφύπνισης.
Η επιμονή στη δομή αποτρέπει να φορτωθεί το αδιέξοδο στον άνθρωπο/άτομο που “δεν αλλάζει στάση”. Το ζητούμενο είναι η προσοχή στις συγκεκριμένες συνθήκες και στις ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ δυνατότητες που ανοίγουν μέσα τους.
=
Και μια σημείωση: η εμμονή με την “ατομική ευθύνη”, την “αυτοσυνείδηση” και το εσωτερικό γύρισμα του διακόπτη ως προϋπόθεση κάθε αλλαγής θυμίζει μια σχολή σκέψης που μας έγινε οικεία τις τελευταίες δεκαετίες. Εκεί όπου τα κοινωνικά αδιέξοδα μεταφράζονται σε προσωπικά ελλείμματα και η πολιτική σύγκρουση αντικαθίσταται από διαχείριση εαυτού.
Δεν είναι τυχαίο: από τα εγχειρίδια self-help μέχρι τη “θετική σκέψη”, από το management της ψυχής μέχρι την κουλτούρα της ανθεκτικότητας, η μετατόπιση της ευθύνης προς το άτομο υπήρξε κεντρική γραμμή της νεοφιλελεύθερης λογικής. Όταν το σύστημα δεν αλλάζει, αλλάζεις εσύ.
Και για να θυμηθούμε από πού προκύπτει αυτή η “σχολή”:
– Υπαρξισμός: έμφαση στην ατομική επιλογή και ευθύνη (Σαρτρ κτλ.).
– Θεραπευτικός πολιτισμός του 20ού αιώνα: αυτοπραγμάτωση, εσωτερική εργασία.
– Νεοφιλελευθερισμός: μετατόπιση του κοινωνικού ρίσκου στο άτομο (“αν αποτύχεις, δεν προσπάθησες αρκετά”).
– Σύγχρονη κουλτούρα αυτοβελτίωσης και mindfulness που συνυπάρχει άνετα με επισφαλή εργασία και απορρύθμιση.
– Νεο-χριστιανικές εκδοχές ηθικής μεταστροφής: η λύση ως προσωπική κάθαρση, ως σωτηρία μέσω εσωτερικής στάσης.
– Ρομαντικές εθνικές και φολκλορικές αφηγήσεις: η αυθεντικότητα ως επιστροφή σε μια “καθαρή” πηγή, σε μια αδιατάρακτη κοινότητα αισθήσεων.
– Σύγχρονες “ρίζες”, έθνικ και κοινοτισμοί που υπόσχονται αποκατάσταση νοήματος μέσα από ταυτότητα.
Σε όλες αυτές τις παραλλαγές, η κρίση ερμηνεύεται ως απώλεια εσωτερικής πίστης ή αισθητηριακής σχέσης με τον κόσμο. Η θεραπεία γίνεται επανεύρεση του “μέσα”.
Η ειρωνεία παραμένει: είτε με γλώσσα ψυχολογίας είτε με γλώσσα παράδοσης, η ευθύνη επιστρέφει στο υποκείμενο.
Κι έτσι μέσα σε αυτόν τον θόρυβο, (όπου το καημένο το αυτί πιάνει λέξεις όπως ευθύνη, υποκείμενο, συνείδηση, στάση, αυθεντικότητα, αυτογνωσία, ανθεκτικότητα, ενδυνάμωση, ταυτότητα, ρίζες, νόημα)το δομικό πρόβλημα μεταφράζεται σε ηθική ή πολιτισμική έλλειψη.
Δεν είναι τυχαίο, και είναι καλό κόλπο: από την αυτοβελτίωση μέχρι νεο-κοινοτικές και πνευματικές αφηγήσεις, η κρίση συχνά μεταφράζεται σε προσωπικό έλλειμμα!
ΑπάντησηΔιαγραφήΊσως όμως η αντιπαράθεση ανάμεσα στη “σωστή στάση” και τη “σωστή ανάλυση” να χάνει κάτι πιο βασικό.
ΑπάντησηΔιαγραφήΤο ζήτημα δεν είναι μόνο να καταλάβουμε τις δομές ούτε να αλλάξουμε εσωτερικά. Γιατί ο τρόπος που ζούμε καθημερινά ήδη διαμορφώνεται από τις ίδιες τις συνθήκες που περιγράφουμε.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αντίσταση δεν περιορίζεται σε μια συνειδησιακή μεταστροφή ούτε σε μια θεωρητική κατανόηση. Παίρνει τη μορφή μικρών μετατοπίσεων στις πρακτικές μας: στον χρόνο, στις σχέσεις, στους ρυθμούς, στους τρόπους συνεργασίας.
Δηλαδή όχι απλώς να “στεκόμαστε αλλιώς” μέσα στο ίδιο πλαίσιο, αλλά να οργανώνουμε πτυχές της ζωής μας με τρόπους που δεν αναπαράγουν αυτό που μας παράγει.
Όχι ατομική επίγνωση. (μην αρχίσουμε τα ομμμμμμ)
Όχι καθαρή διάγνωση και κατανόηση των δομών.
Αλλά συλλογικές αλλαγές στον τρόπο που ζούμε.
Γίνεται, και θα γίνει, αρκει να μην περιμένουμε πρώτα τη συνταξιοδότηση.
Αν η συνταξιοδότηση ερχόταν νωρίτερα δεν θα τη περιμέναμε για πολύ
Διαγραφή